Dafqaan-bulaa (Iyyannoo) Amantii Islaamaa Keessatti Akkaataa Ilaalcha Isaa – Seera, Haqaafi Hubannoo Guutuu
- Dafqaan-bulaa jechuun namni rakkina jireenyaa irraa ka’uun nama biraa irraa maallaqa, nyaata ykn gargaarsa gaafachuu jechuudha. Amantii Islaamaa keessatti dhimma kana irratti ilaalchi bal’aan ni jira. Namoonni tokko tokko dafqan-bulaa akka hojii jibbamaa ilaalu, kan kaan immoo haala keessa jiraannaan ni hayyamama jedhu. Kanaaf Islaamni sirna qajeelfama ifa ta’e kenna.
1. Islaamni hojii hojjetuu fi of danda’uu ni jaDafqaan-bulaa jjabeessa
Islaamni nama tokko hojii hojjatee of danda’uu akka qabu ni barsiisa. Nabiyyii Muhammad (SAW) akkana jedhan:
“Namni harka isaa qofaan nyaata argatu caalaa garmalee gaarii hin jiru.”
Kun akka agarsiisutti Islaamni hojii fi carraaqqii irratti xiyyeeffata. Dafqaan-bulaa yeroo hunda hojii dhiisanii nama gaafachuun akka hojii filatamaa hin taane ni ibsa.
2. Dafqaan-bulaa yeroo hayyamamu
Islaamni garuu dafqan-bulaa hunda hin dhowwu. Haalli armaan gadii keessatti ni hayyamama:
Namni hiyyeessa cimaa ta’e kan hojii hin arganne
Namni balaa guddaa (shororkaa, dhibee, lolaa) keessa jiru
Nama gargaarsa addaa malee lubbuun isaa balaadhaaf saaxilamu
Haala kana keessatti namni gaafachuun ni hayyamama. Garuu qajeelfamni Islaamaa “hanga barbaachisaa qofa gaafachuu” dha.
3. Dafqaan-bulaa yeroo jibbamu
Islaamni haala armaan gadii keessatti dafqan-bulaa ni balaaleffata:
Namni fayyaa guutuu qabu garuu hojii hojjachuu dide
Namni yeroo hunda gaafachuun amala godhate
Namni sobaan hiyyeessa ta’ee of agarsiisu
Nabiyyii Muhammad (SAW) akkana jedhan: “Namni yeroo hunda gaafatu guyyaa qiyaamaa fuula isaa irratti mallattoo hin gammachiifne qaba.”
Kana jechuun hojii malee jiraachuun Islaamni hin jajjabeessu.
4. Gargaarsa fi sadaqaa Islaam keessatti
Islaamni gargaarsa hiyyeessaaf kenname guddaa taasisu ni jajjabeessa. Sadaqaan (charity) hojii guddaa fi jaalala Rabbii argamsiisu keessaa isa tokko.
Qur’aana keessatti akkana jedha: “Warri qabeenya isaanii halkan fi guyyaa, ifa fi dhoksaatti kennan, mindaa isaanii Rabbii isaanii bira jirti.”
Kana jechuun Islaamni namoota rakkatan gargaaruu ni jajjabeessa, garuu sirna qaba.
5. Garaagarummaa dafqan-bulaa fi gargaarsa seera qabeessa
Dafqan-bulaa: yeroo hunda nama gaafachuu, hojii hin hojjenne
Gargaarsa Islaamaa: sadaqaa, zakaa, fi deeggersa haqa qabeessa
Islaamni gargaarsa ni jajjabeessa, garuu harka diriirsuu yeroo hunda hin jajjabeessu.
6. Hojii fi carraaqqiin furmaata isa dhumaa
Islaamni akka hubachiisutti furmaanni hiyyeessummaa hojii, barnoota, fi carraaqqii dha. Namni hojii hojjatu of danda’a, maatii isaa deggera, fi biyya isaa guddisa.
7. Yaada guddaa
Dafqaan-bulaa Islaamaa keessatti haala lama qaba: yeroo murtaa’etti ni hayyamama, garuu amala godhachuun ni balaaleffatama. Namni hiyyeessa ta’e ni gargaarsa argata, garuu Islaamni hojii fi of danda’uu irratti xiyyeeffata.
